Czym jest współuzależnienie?

Współuzależnienie to zaburzona adaptacja do trudnej sytuacji, poprzez utrwalenie specyficznych wzorców funkcjonowania i reagowania, które rozwijają się w okresie utrzymywania relacji z osobą uzależnioną. Termin ten został pierwotnie ukuty w latach 50. XX wieku w kontekście Anonimowych Alkoholików, aby wspierać partnerów osób, które nadużywały alkoholu i które były uwikłane w toksyczne życie tych, którymi się opiekowali.

Oznaki współuzależnienia – diagnoza

Poniżej zaprezentowałam kilkanaście twierdzeń, które pojawiają się podczas procesu stawiania diagnozy osobom współuzależnionym: 

• Nie potrafię odróżnić własnych myśli oraz uczuć od myśli i uczuć innej osoby.
• Myślę lub planuje działania za inną osobę. 
• Abym mógł/mogła poczuć się dobrze, potrzebuję aprobaty i uwagi innych. 
• Myślę, że nie jestem wystarczająca/cy.
• Gdy ktoś bliski przeżywa trudną sytuację, od razu odczuwam niepokój i napięcie.
• Zachowuję się, jak gdybym wciąż za coś przepraszał/a.
• Często nie wiem, czego chcę lub czego potrzebuję. 
• Mam wrażenie, że to inni wiedzą lepiej, co jest dla mnie dobre.
• Czuję potrzebę przekonywania innych, że zasługuję na miłość. 
• Nie mam czasu, aby zadbać o siebie. 
• Idealizuję ludzi, przez co zdarza mi się przeżywać rozczarowanie lub oburzenie ich postawami.
• Natłok zadań sprawia, że nie mam czasu na przemyślenia. 
• Boję się swojej złości i strachu. 
• “Muszę”, a nie “chcę”.
• Mam problem z budowaniu trwałych relacji z innymi ludźmi. 
• Zdarza mi się manipulować osobami ze swojego otoczenia.
• Czuję, że nie mogę zmienić swojej sytuacji.
• Kłamię, aby chronić tych, których kocham. 
• Boję się odrzucenia, dlatego pozwalam się ranić.
• Nie potrafię przebywać sam na sam ze sobą.

Co istotne – badanie opublikowane w Journal of Personality and Social Psychology wykazało mocne dowody współuzależnienia u kobiet, których rodzice używali alkoholu. To jednak nie jedyna grupa, która jest w szczególności narażona na współuzależnienie. Tego rodzaju zachowanie zaobserwować można także u osób: 

• z niskim poczuciem własnej wartości,
• z “deficytami uczuć” z okresu dzieciństwa, 
• wychowanych w przeświadczeniu, że należy bezwzględnie poświęcać się dla innych (ignorując przy tym własne potrzeby i emocje), 
• obawiających się zmian. 

Osoba współuzależniona często przechodzi kilka faz współuzależnienia: 

– obwinianie siebie za nałóg bliskiej osoby (w tym nieskuteczne interwencje), 

– ukrywanie problemu przed światem z poczucia wstydu i bezradności oraz izolowanie uzależnionego, 

– skupienie się na nałogu i na tym, jak zachowuje się osoba uzależniona,

– rezygnację i utratę nadziei (w tym dążenie do zminimalizowania szkód). 

Współuzależnienie to zachowanie, które przybiera różne formy i poziomy intensywności. Często prowadzi to do niezdrowej dynamiki związku, która z biegiem czasu stopniowo się pogarsza, ponieważ osoba współuzależniona traci część siebie. Samoświadomość i aktywne przekierowanie swojej uwagi z uzależnionego na swoje życie staje się tutaj kluczowym celem podczas terapii. Dlatego, jeśli czujesz, że być może temat współuzależnienia dotyka także Ciebie – zapraszam do rozmowy. Razem przyjrzyjmy się temu obszarowi. 

Artykuł Czym jest współuzależnienie? pochodzi z serwisu Mentaris.

Współuzależnienie – czym jest i jak je rozpoznać?

Pojęcie współuzależnienia pierwotnie wykorzystywane było głównie w obszarze terapii rodzin alkoholowych. Obecnie używane jest w określeniu stanu osób, które znajdują się w bezpośrednim otoczeniu osoby uzależnionej. Objawy współuzależnienia mogą rozwinąć się bowiem przy każdym uzależnieniu: od alkoholu, narkotyków po uzależnienia behawioralne. Czym zatem dokładnie jest współuzależnienie? W dużym skrócie – to m.in. stany napięcia, niepokoju, przygnębienia i zaburzeń emocjonalnych, które powstają w okresie adaptacji do dużych zmian życiowych lub do stresującego wydarzenia życiowego i zazwyczaj utrudniają społeczne przystosowanie i efektywne działania.

W sieci współuzależnienia

Osobą współuzależnioną może być partner, małżonek, rodzic, a nawet przyjaciel osoby, która zmaga się z uzależnieniem. To co jest istotne w tej sytuacji – współuzależnienie nie jest chorobą. Jak już zostało wspomniane, współuzależnienie jest nieprawidłowym przystosowaniem się do sytuacji trudnej i problemowej, jaką niewątpliwie jest uzależnienie bliskiej osoby.

Jak możemy rozpoznać objawy współuzależnienia?

Zachowania i reakcje osób współuzależnionych mogą być bardzo zróżnicowane. Podczas mojej pracy z osobami współuzależnionymi najczęściej spotykam się z poniższymi objawami: 

• • Próby myślenia za osobę uzależnioną, w tym planowanie jej życia.
  • Poczucie winy, często występujące bez powodu.
  • Problemy z określeniem własnych potrzeb (zazwyczaj występuje przekonanie, że inni wiedzą lepiej, czego obecnie potrzebuję).

• Trudności w odróżnieniu własnych myśli i uczuć od myśli i uczuć uzależnionego.
• Brak czasu (i często chęci), aby zatroszczyć się o siebie. 
• Idealizowanie innych osób i krytykowanie siebie. 
• Dopuszczanie się kłamstwa w celu “ochrony” najbliższych, uzależnionych.
• Uczucie, że wciąż coś “MUSZĘ”, a nie “MOGĘ”/”CHCĘ”.
• Brak spontaniczności w życiu.
• Trudności w przebywaniu sam na sam ze sobą (i swoimi myślami). 

Powyższa lista jest jedynie częścią możliwych zachowań. Wspólną podstawą ich wszystkich jest fakt, że odbierają możliwość prowadzenia życia pełnego satysfakcji. W krótszej perspektywie mogą wydawać się skuteczne. W dłużej – zdecydowanie pogarszają jakość życia. 

Czy można wyleczyć współuzależnienie?

Współuzależnienie, podobnie jak samo uzależnienie wymaga podjęcia terapii. Ważne jest, by członek rodziny osoby uzależnionej szukał profesjonalnej pomocy także dla siebie – aby mógł dowiedzieć się, jak ważne są granice, dbanie o siebie i odpowiedni poziom wsparcia emocjonalnego. Gdy obie strony zostaną poddane leczeniu, będziecie mogli wrócić do siebie i porozumiewać się w zdrowy, konstruktywny sposób. 

Terapia nie sprawi, że odwrócisz się od ukochanej osoby, ani nie narazisz jej na niebezpieczeństwo. Profesjonalne wsparcie pozwoli Ci jednak skierować energię na siebie i odzyskać kontrolę nad SWOIM życiem. 

Artykuł Współuzależnienie – czym jest i jak je rozpoznać? pochodzi z serwisu Mentaris.

Uzależnienie i przyczyny przemocy domowej

Przemoc domowa często wynika z pragnienia kontroli i władzy nad drugą osobą. Uzależnienie i nadużywanie substancji odurzających są silnie powiązane z tym obszarem. Kiedy ktoś jest pod wpływem narkotyków lub alkoholu, może stracić kontrolę nad swoimi zahamowaniami. Jest to sytuacja niebezpieczna, która zwiększa szanse na pojawienie się przemocy domowej. Uzależnienie i przemoc domowa mają kilka wspólnych cech, takich jak:

• Utrata kontroli,
• Kontynuacja zachowania, pomimo negatywnych konsekwencji,
• Pogarszanie się stanu psychicznego danej osoby wraz z upływem czasu,
• Pojawienie się uczuć takich jak zaprzeczenie lub wstyd.

Ryzyko przemocy domowej wzrasta, gdy obie strony walczą z nałogami. Ofiara będąc pod wpływem substancji niebezpiecznych może mieć trudności z oceną, w jakim niebezpieczeństwie się znajduje. Prawdopodobnie będzie miała trudności z obroną przed atakiem partnera lub możliwością wezwania pomocy. Przemoc domowa staje się błędnym kołem, ponieważ ofiara przemocy czasem nie chce zgłosić ataku z obawy, że jej partner zemści się fizycznie, emocjonalnie lub finansowo. Należy jednak pamiętać, że przemoc domowa może nadal utrwalać niezdrową dynamikę w związku, co wprowadzi do poważnych konsekwencji.

Skutki uzależnienia i przemocy domowej

Skutki uzależnienia i przemocy domowej są daleko idące. Osoby, które są ofiarami przemocy domowej, częściej borykają się z wieloma różnymi zaburzeniami psychicznymi i wymagają leczenia szpitalnego, aby przezwyciężyć traumę związaną z wykorzystywaniem. Niektóre z problemów, które mogą się pojawić po przemocy domowej, obejmują:

• Nadużywanie substancji i uzależnienie,
• Zaburzenia odżywiania,
• Depresję,
• Niepokój,
• Zespołu stresu pourazowego.

Kluczem do trzeźwości i wolności od destrukcyjnego schematu relacji jest nie tylko znalezienie metody leczenia przemocy, ale także uzależnień. Właśnie dlatego warto skorzystać ze wsparcia terapeuty, który specjalizuje się w obydwu obszarach. Terapia uzależnień pomoże zarówno uzależnionemu, jak i jego bliskim przezwyciężyć trudności i poprawić ogólną jakość ich życia.

Artykuł Przemoc domowa a uzależnienie pochodzi z serwisu Mentaris.

Skutki nadużywania substancji odczuwa nie tylko matka

W trakcie rozwoju płodu ważne składniki odżywcze oraz tlen filtrowane są od matki do dziecka przez łożysko, warstwę tkankową i naczynia krwionośne wyściełające macicę. Wraz z pępowiną łożysko działa jak koło ratunkowe dla rosnącego płodu. Szkodliwe związki zawarte w alkoholu, narkotykach, czy dopalaczach mogą przenikać przez nie i wpływać na dziecko. Ponadto związki te mogą uszkadzać samo łożysko, zakłócając wymianę składników odżywczych.

Negatywne powikłania

Według Merck Manual ​​kobiety, które piją alkohol w czasie ciąży, są prawie o 50% bardziej narażone na poronienie i znacznie bardziej prawdopodobne jest, że urodzą dziecko z niską masą urodzeniową. Powikłania spowodowane używaniem narkotyków i alkoholu nie kończą się jednak po porodzie. Zespół abstynencji noworodków lub FAS występuje, gdy dziecko rodzi się uzależnione od narkotyków, zwłaszcza opioidów. W ciągu 24-72 godzin po urodzeniu noworodki mogą odczuwać silne objawy odstawienia, ponieważ ich mózg i układ nerwowy dostosowują się do braku chemikaliów. W miarę starzenia się, dzieci urodzone przed narodzinami narażone na narkotyki lub alkohol są bardziej narażone na opóźnienia w rozwoju, problemy z nauką i zaburzenia zachowania. 

Uzależnienie ciężarnej – powody

Dlaczego kobiety w ciąży sięgają po alkohol lub narkotyki? Jednym z powodów jest fakt, że już wcześniej były uzależnione od danej substancji, a całkowita abstynencja lub nagłe odstawienie narkotyku jest dla nich ciężkim krokiem, którego nie potrafią same wykonać. Z drugiej strony – ciąża to także czas, w którym pojawić mogą się silne bodźce uruchamiające mechanizmy uzależnienia. Ciężarne sięgają wtedy po niebezpieczne dla siebie i dla dziecka substancje, aby złagodzić uczucie beznadziejności, rozpaczy, lęku lub smutku. Znajdują się w końcu nowej sytuacji. Czasem niezaplanowanej, zmuszającej do zmiany priorytetów życiowych i odnalezienia się w nowej roli. Nie zawsze mają także przy sobie osoby, które mogą wesprzeć je i pomóc przetrwać trudniejsze momenty.

Uzależnienie i depresja podczas ciąży

Stres emocjonalny i objawy fizyczne spowodowane ciążą mogą wywołać u kobiet epizody depresji lub lęku. American College of Obstetricians and Gynecologists szacuje, że od 14 do 23% kobiet w ciąży doświadcza depresji przedporodowej. Niektóre z podstawowych objawów depresji, takie jak epizody smutku, wahania nastroju, niski poziom energii i zaburzenia snu są zbieżne z objawami ciąży. Dlatego zdiagnozowanie depresji u ciężarnych może być trudne. Mimo tego identyfikacja depresji podczas ciąży jest niezwykle ważna, ponieważ może prowadzić kontynuacji spożywania substancji, które mogą zaszkodzić zarówno matce, jak i dziecku oraz do aktywowania mechanizmów uzależnienia. Alkohol, leki lub narkotyki mogą być traktowane przez kobietę jako sposób na czasową poprawę nastroju. Jednak stosowanie środków działających na ośrodkowy układ nerwowy może ostatecznie pogorszyć objawy depresji.

Strach przed opinią

Wiele ciężarnych, mimo że zdaje sobie sprawę z zagrożeń związanych z używaniem narkotyków i alkoholu w czasie ciąży, unika leczenia. Obawiają się konsekwencji przyznania do używania narkotyków lub picia alkoholu. Inne są w stanie pozostać trzeźwe lub nie przyjmować narkotyków w czasie ciąży, lecz nawrót choroby może wystąpić po urodzeniu dziecka. Dlatego tak ważne jest, zapanować nad uzależnieniem. 

Terapia to szansa – dla matki i dziecka

Rozwiązaniem może być terapia uzależnień online, podczas której razem z terapeutą odpowiada się na pytanie – dlaczego nadużywam alkohol lub narkotyków? Być może poszukuje się w nich ukojenia, leku na trudne emocje (zmęczenie, wypalenie, lęk przed przyszłością), a także sposobu na redukcję poczucia niespełnienia w życiu. Jedno jest pewne – odpowiedź na to pytanie i praca nad sobą wpłynie nie tylko na życie kobiety. Także na życie maleństwa, które nosi pod sercem. 

Artykuł Uzależnienie w ciąży pochodzi z serwisu Mentaris.

Samobójstwa u nastolatków – powody

Nie ma dwóch takich samych nastolatków, lecz można zaobserwować kilka typowych powodów, przez które rozważają samobójstwo. Wiele z nich dokonuje tego czynu podczas ostrego kryzysu w reakcji na konflikt z rówieśnikami lub rodzicami. Oczywiście konflikty, zwłaszcza w okresie dorastania nie są zjawiskiem nietypowym, lecz jest grupa, która reaguje na nie szczególnie – rozważając samobójstwo. Dlaczego? Poniżej kilka przykładów: 

• Mają tzw. „historię problemów” w domu lub szkole.
• Cierpią z powodu niskiej samooceny, lub upokarzania.
• Wierzą, że nikogo nie interesuje ich życie, samopoczucie i są ciężarem dla innych.
• Cierpią na depresję.
• Nadużywają alkoholu, narkotyków lub innych substancji psychoaktywnych.
• Doświadczyli bardzo stresujących zdarzeń, takich jak niechciana ciąża, problemy z prawem lub niespełnienie wysokich oczekiwań rodziców.

Samobójstwa u nastolatków – oznaki

Badania pokazują, że u dziewięciu na dziesięciu nastolatków, którzy próbują popełnić samobójstwo, występowały w przeszłości choroby psychiczne lub nadużywali substancji psychoaktywnych, co czyni te czynniki niezwykle istotnymi. Znaki ostrzegawcze mogą obejmować: 

• Zmiany w nawykach żywieniowych lub zwyczajach dotyczących snu.
• Niewyjaśnione, niezwykle agresywne lub zbuntowane zachowanie.
• Wycofanie się z życia rodzinnego i ze środowiska rówieśników.
• Utrata zainteresowania dotychczasowym hobby.
• Wagarowanie i wandalizm.
• Drastyczną zmianę osobowości.
• Pobudzenie/ niepokój.
• Mówienie lub pisanie o popełnieniu samobójstwa, nawet w żartach.
• Rozdawanie cennych rzeczy.
• Pogorszenie wyników nauki.

Jak pomóc nastolatkowi?

Jeśli zauważysz którykolwiek ze znaków ostrzegawczych u swojego dziecka, powinieneś podjąć następujące kroki:

I: Nie ignoruj ​​problemu. Zauważyłeś, że nastolatek na swój sposób „woła” o pomoc? Zaoferuj wsparcie, zrozumienie i współczucie. Porozmawiaj o uczuciach i zachowaniach, które widziałeś, i które powodują Twój niepokój. Nie musisz rozwiązywać problemu ani udzielać porad. Czasami sama troska i słuchanie, a także brak osądu, daje wszelkie niezbędne zrozumienie.

II: Poważnie podchodź do tematu samobójstwa. Mówienie o samobójstwie nie powoduje samobójstwa – ale unikanie wysłuchania tego, co myśli nastolatek, może sprawić, że poczuje się naprawdę samotny i zaniepokojony. Zaproponuj mu wspólne opracowanie strategii poprawy sytuacji. 

III: Zapewnij dziecku profesjonalną pomoc. Nastolatek, którego życie jest zagrożone potrzebuje profesjonalnej pomocy. Nawet gdy minie chwilowy kryzys, ryzyko zachowań samobójczych pozostaje wysokie, dopóki nie pozna nowych sposobów radzenia sobie z problemami.

Samobójstwa wśród młodzieży stanowią współcześnie istotny problem w polskim społeczeństwie. Jeśli zatem zauważysz, że Twoje dziecko wykazuje niektóre z powyższych znaków ostrzegawczych – nie czekaj, działaj. 

Artykuł Samobójstwa wśród nastolatków – cz. II pochodzi z serwisu Mentaris.

Samobójstwa wśród nastolatków- niechlubne liczby

Na samym początku warto zadać sobie pytanie o przyczynę samobójstw lub prób samobójczych wśród młodych osób. Nastolatki targają się na życie głównie z powodu zaburzeń: 

• psychicznych (50-98%), 
• depresyjnych (60-80%), 
• zachowania (50-80%).

W Polsce samobójstwa są pierwszą przyczyną śmierci wśród dzieci i młodzieży – stanowią 23% wszystkich zgonów w grupie wiekowej do 19 lat. Wskaźnik samobójstw wynosi z kolei 16,9 (na sto tysięcy). Według WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) wynik ten zalicza Polskę do pierwszej dwudziestki krajów na świecie. 

Jak podaje Komenda Główna Policji, w 2018 roku w naszym kraju na życie targnęło się 746 nastolatków w wieku 13-18 lat. To o 44 osoby więcej niż rok wcześniej. Z drugiej strony zmniejszyła się liczba zgonów nastolatków w wyniku prób samobójczych. Odnotowano 92 przypadki śmiertelne, rok wcześniej – 115. W samym 2018 roku było jednak 5 samobójstw u dzieci do 12 roku życia (!) i 92 samobójstwa u młodzieży.

Czas i miejsce 

Jak wynika ze statystyk, największe liczby samobójstw odnotowuje się w styczniu i maju. Dlaczego? Być może jest to związane z „gorącym” okresem w szkole i wzmożonym stresem wynikającym z obawy o oceny lub promocję do kolejnej klasy. Przyczyny prób samobójczych są jednak złożone. Nie można jednoznacznie podać powodu. Czynnikami ryzyka są zaburzenia u dziecka, wrażliwość, ale także trudności rówieśnicze i rodzinne. Podjęcie przez nastolatka próby samobójczej jest również bardziej prawdopodobne w okresie kryzysu społeczno-ekonomicznego, rodzinnego i indywidualnego (np. utrata ukochanej osoby, odkrycie swojej orientacji seksualnej, problemy w rodzinie, trudności w ustaleniu tożsamości, odmienne poglądy). 

Samobójstwa w ujęciu globalnym – dane WHO

Według WHO: 

• W ciągu ostatnich 45 lat wskaźnik samobójstw wzrósł o 60% na całym świecie.
• 20 razy częściej dochodzi do prób samobójczych (niezakończonych śmiercią).
• W Europie, szczególnie w Europie Wschodniej, wysokie wskaźniki samobójstw odnotowano zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet.
• W państwach wschodniego regionu Morza Śródziemnego i republiki Azji Środkowej wskaźniki samobójstw są najniższe. 
• Prawie 30% wszystkich samobójstw na świecie ma miejsce w Indiach i Chinach.
• 55% samobójstw na świecie dotyczy osób w wieku od 15 do 44 lat.
• Liczba samobójstw wśród młodzieży rośnie w największym tempie.
• Odsetek samobójstw wśród młodych ludzi wzrósł do tego stopnia, że ​​obecnie stanowią grupę najbardziej zagrożoną w jednej trzeciej wszystkich krajów.

Pamiętajmy – młody człowiek, który odczuwa dyskomfort psychiczny i rozważa myśl o odebraniu sobie życia, często nie ma już energii lub nie jest przekonany do szukania pomocy u innych. Naszą rolą jest odpowiednie odczytanie sygnałów. Jakich? O tym na moim blogu przeczytacie już niebawem. 

Artykuł Samobójstwa wśród nastolatków – cz. I pochodzi z serwisu Mentaris.

3 etapy przechodzenia kryzysowej sytuacji

Kryzys rodzinny podzielić można na trzy, następujące po sobie etapy: początek, dezorganizację i reorganizację.

Etap 1: Początek kryzysu i coraz większa świadomość, że kryzys miał miejsce. Pierwszą reakcją może być niedowierzanie. Zadaniem na tym etapie jest zdefiniowanie problemu i stopniowe zaakceptowanie istnienia kryzysu.

Etap 2: Czas, w którym szok i niedowierzanie mogą uniemożliwić normalne funkcjonowanie lub myślenie. Jest to okres, kiedy rodzina jest w chaosie. 

Etap 3: Ma miejsce, gdy członkowie rodziny podejmują działanie. Rodzina reorganizuje się na nowym poziomie. Ten poziom może nie być podobny do starego i może być lepszy lub gorszy, ale prowadzi rodzinę w nowym kierunku.

Warto mieć świadomość, na którym etapie obecnie się znajdujemy, aby przygotować się na kolejny. W razie potrzeby dobrym pomysłem jest także rozmowa z bliskimi lub konsultacja ze specjalistą. 

Choroba w rodzinie – w jaki sposób należy traktować osobę chorą?

Najważniejsza kwestia – nie należy traktować osoby chorej, jakby była ubezwłasnowolniona. Ma prawo być smutna, wycofana z życia towarzyskiego, czy  nie radzić sobie okresowo z otaczającą ją rzeczywistością. Nie podejmujmy jednak rozmowy o chorobie lub o własnych uczuciach związanych z chorobą za jej plecami. Trudne rozmowy, łzy, lęk – to nie wstyd. Otwarta komunikacja pozwoli zachować równowagę, ale również pomóc zrozumieć chorobę i choremu, i Tobie. 

A co możesz już teraz zrobić dla siebie samego?

A co możesz już teraz zrobić dla siebie samego?

Aby poradzić sobie ze stresem, pamiętaj o tych kilku krokach: 

• Opracuj realistyczną perspektywę – po początkowym szoku zbadaj razem z chorym członkiem rodziny wszystkie możliwe opcje leczenia, skonsultujcie sprawę z kilkoma specjalistami, aby mieć jasny obraz sytuacji i możliwości. 
• Szukaj okazji do relaksu – postaraj się, aby tragedia całkowicie nie zdominowała Twojego świata – chodź do restauracji, kina, na spacer.
• Kontroluj niszczycielskie impulsy zamiast reagować na kryzys gniewem, nadużywaniem narkotyków / alkoholu lub wycofaniem emocjonalnym.
• Interweniuj na początku, a gdy pojawi się kryzys, postaraj się nie pogorszyć problemu.

Inne pomocne działania to: ćwiczenia, sen, kontynuowanie planów sprzed informacji o chorobie bliskiej osoby. 

Co istotne – wyeliminuj szkodliwe zachowania, które tylko pogarszają kryzys np. utrzymywanie uczuć w środku, tłumienie frustracji, zaprzeczanie czy unikanie problemu. Faktem jest, że choroba w rodzinie potrafi diametralnie zmienić funkcjonowanie domowników, lecz nie musi być to zmiana, która spowoduje chaos lub będzie źródłem kryzysu. 

Artykuł Choroba w rodzinie, a normalne funkcjonowanie pochodzi z serwisu Mentaris.