Dlaczego nastolatki chorują na depresję?

Istnieje wiele powodów, dla których nastolatek może wpaść w depresję. Na przykład może mieć poczucie bezwartościowości, które związane jest z niską samooceną (media społecznościowe nieustannie kreują nierealne kanony urody). Ważnymi czynnikami są także oceny w szkole, status społeczny, pozycja wśród rówieśników, orientacja seksualna lub sytuacja w domu. Czasami depresja nastolatków może wynikać z burzliwych zmian, które mają miejsce w ich otoczeniu (śmierć kogoś bliskiego, rozwód rodziców, przeprowadzka). 

Jakie są objawy depresji u nastolatków?

Bardzo często głównym symptomem depresji będzie zauważalna zmiana w myśleniu i zachowaniu. Nastolatek może nie mieć motywacji, a nawet wycofać się z życia rodzinnego, zamykając drzwi do sypialni po szkole i pozostając w swoim pokoju przez wiele godzin. Zdarza się także, że występuje u niego nadmierna senność lub zmieniają się nawyki żywieniowe. Poniżej przedstawiam listę typowych objawów depresji u nastolatków: 

• Apatia,
• Skargi na bóle, w tym bóle głowy, brzucha, ból krzyża lub zmęczenie,
• Trudności z koncentracją,
• Trudności w podejmowaniu decyzji,
• Nadmierne poczucie winy,
• Nieodpowiedzialne zachowanie – na przykład zapominanie o obowiązkach, spóźnianie się na zajęcia, opuszczanie szkoły,
• Utrata zainteresowania jedzeniem lub kompulsywne przejadanie się, które powoduje szybką utratę lub przyrost masy ciała,
• Problemy z pamięcią,
• Zaabsorbowanie śmiercią i umieraniem,
• Buntownicze zachowanie,
• Smutek, niepokój lub poczucie beznadziejności,
• Czuwanie w nocy i spanie w ciągu dnia,
• Pogorszenie wyników w nauce,
• Używanie alkoholu lub narkotyków,
• Wycofanie się z życia towarzyskiego.

Objawy te nie muszą występować łącznie, lecz już kilka z nich może świadczyć o tym, że nastolatek potrzebuje wsparcia specjalisty. 

Jak leczy się depresję nastolatków?

Najlepszym efektem leczenia depresji u nastolatków jest równoczesne leczenie farmakologiczne zlecone przez psychiatrę i równoległa psychoterapia. Pomocna jest również terapia rodzinna, jeśli konflikt rodzinny jest jednym z ważnych czynników wpływających na stan psychiczny dziecka. Nastolatek będzie również potrzebował wsparcia rodziny lub nauczycieli, w rozwiązywaniu problemów szkolnych lub rówieśniczych. Najważniejszym krokiem jest jednak zgłoszenie się do specjalisty i przeprowadzenie konsultacji. A jeśli nastolatek faktycznie zmaga się z depresją – należy odpowiednio zaplanować proces leczenia, który pozwoli mu odzyskać równowagę i powrócić do dawnego życia. 

Artykuł Depresja u nastolatka pochodzi z serwisu Mentaris.

Skutki nadużywania substancji odczuwa nie tylko matka

W trakcie rozwoju płodu ważne składniki odżywcze oraz tlen filtrowane są od matki do dziecka przez łożysko, warstwę tkankową i naczynia krwionośne wyściełające macicę. Wraz z pępowiną łożysko działa jak koło ratunkowe dla rosnącego płodu. Szkodliwe związki zawarte w alkoholu, narkotykach, czy dopalaczach mogą przenikać przez nie i wpływać na dziecko. Ponadto związki te mogą uszkadzać samo łożysko, zakłócając wymianę składników odżywczych.

Negatywne powikłania

Według Merck Manual ​​kobiety, które piją alkohol w czasie ciąży, są prawie o 50% bardziej narażone na poronienie i znacznie bardziej prawdopodobne jest, że urodzą dziecko z niską masą urodzeniową. Powikłania spowodowane używaniem narkotyków i alkoholu nie kończą się jednak po porodzie. Zespół abstynencji noworodków lub FAS występuje, gdy dziecko rodzi się uzależnione od narkotyków, zwłaszcza opioidów. W ciągu 24-72 godzin po urodzeniu noworodki mogą odczuwać silne objawy odstawienia, ponieważ ich mózg i układ nerwowy dostosowują się do braku chemikaliów. W miarę starzenia się, dzieci urodzone przed narodzinami narażone na narkotyki lub alkohol są bardziej narażone na opóźnienia w rozwoju, problemy z nauką i zaburzenia zachowania. 

Uzależnienie ciężarnej – powody

Dlaczego kobiety w ciąży sięgają po alkohol lub narkotyki? Jednym z powodów jest fakt, że już wcześniej były uzależnione od danej substancji, a całkowita abstynencja lub nagłe odstawienie narkotyku jest dla nich ciężkim krokiem, którego nie potrafią same wykonać. Z drugiej strony – ciąża to także czas, w którym pojawić mogą się silne bodźce uruchamiające mechanizmy uzależnienia. Ciężarne sięgają wtedy po niebezpieczne dla siebie i dla dziecka substancje, aby złagodzić uczucie beznadziejności, rozpaczy, lęku lub smutku. Znajdują się w końcu nowej sytuacji. Czasem niezaplanowanej, zmuszającej do zmiany priorytetów życiowych i odnalezienia się w nowej roli. Nie zawsze mają także przy sobie osoby, które mogą wesprzeć je i pomóc przetrwać trudniejsze momenty.

Uzależnienie i depresja podczas ciąży

Stres emocjonalny i objawy fizyczne spowodowane ciążą mogą wywołać u kobiet epizody depresji lub lęku. American College of Obstetricians and Gynecologists szacuje, że od 14 do 23% kobiet w ciąży doświadcza depresji przedporodowej. Niektóre z podstawowych objawów depresji, takie jak epizody smutku, wahania nastroju, niski poziom energii i zaburzenia snu są zbieżne z objawami ciąży. Dlatego zdiagnozowanie depresji u ciężarnych może być trudne. Mimo tego identyfikacja depresji podczas ciąży jest niezwykle ważna, ponieważ może prowadzić kontynuacji spożywania substancji, które mogą zaszkodzić zarówno matce, jak i dziecku oraz do aktywowania mechanizmów uzależnienia. Alkohol, leki lub narkotyki mogą być traktowane przez kobietę jako sposób na czasową poprawę nastroju. Jednak stosowanie środków działających na ośrodkowy układ nerwowy może ostatecznie pogorszyć objawy depresji.

Strach przed opinią

Wiele ciężarnych, mimo że zdaje sobie sprawę z zagrożeń związanych z używaniem narkotyków i alkoholu w czasie ciąży, unika leczenia. Obawiają się konsekwencji przyznania do używania narkotyków lub picia alkoholu. Inne są w stanie pozostać trzeźwe lub nie przyjmować narkotyków w czasie ciąży, lecz nawrót choroby może wystąpić po urodzeniu dziecka. Dlatego tak ważne jest, zapanować nad uzależnieniem. 

Terapia to szansa – dla matki i dziecka

Rozwiązaniem może być terapia uzależnień online, podczas której razem z terapeutą odpowiada się na pytanie – dlaczego nadużywam alkohol lub narkotyków? Być może poszukuje się w nich ukojenia, leku na trudne emocje (zmęczenie, wypalenie, lęk przed przyszłością), a także sposobu na redukcję poczucia niespełnienia w życiu. Jedno jest pewne – odpowiedź na to pytanie i praca nad sobą wpłynie nie tylko na życie kobiety. Także na życie maleństwa, które nosi pod sercem. 

Artykuł Uzależnienie w ciąży pochodzi z serwisu Mentaris.

Samobójstwa wśród nastolatków- niechlubne liczby

Na samym początku warto zadać sobie pytanie o przyczynę samobójstw lub prób samobójczych wśród młodych osób. Nastolatki targają się na życie głównie z powodu zaburzeń: 

• psychicznych (50-98%), 
• depresyjnych (60-80%), 
• zachowania (50-80%).

W Polsce samobójstwa są pierwszą przyczyną śmierci wśród dzieci i młodzieży – stanowią 23% wszystkich zgonów w grupie wiekowej do 19 lat. Wskaźnik samobójstw wynosi z kolei 16,9 (na sto tysięcy). Według WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) wynik ten zalicza Polskę do pierwszej dwudziestki krajów na świecie. 

Jak podaje Komenda Główna Policji, w 2018 roku w naszym kraju na życie targnęło się 746 nastolatków w wieku 13-18 lat. To o 44 osoby więcej niż rok wcześniej. Z drugiej strony zmniejszyła się liczba zgonów nastolatków w wyniku prób samobójczych. Odnotowano 92 przypadki śmiertelne, rok wcześniej – 115. W samym 2018 roku było jednak 5 samobójstw u dzieci do 12 roku życia (!) i 92 samobójstwa u młodzieży.

Czas i miejsce 

Jak wynika ze statystyk, największe liczby samobójstw odnotowuje się w styczniu i maju. Dlaczego? Być może jest to związane z „gorącym” okresem w szkole i wzmożonym stresem wynikającym z obawy o oceny lub promocję do kolejnej klasy. Przyczyny prób samobójczych są jednak złożone. Nie można jednoznacznie podać powodu. Czynnikami ryzyka są zaburzenia u dziecka, wrażliwość, ale także trudności rówieśnicze i rodzinne. Podjęcie przez nastolatka próby samobójczej jest również bardziej prawdopodobne w okresie kryzysu społeczno-ekonomicznego, rodzinnego i indywidualnego (np. utrata ukochanej osoby, odkrycie swojej orientacji seksualnej, problemy w rodzinie, trudności w ustaleniu tożsamości, odmienne poglądy). 

Samobójstwa w ujęciu globalnym – dane WHO

Według WHO: 

• W ciągu ostatnich 45 lat wskaźnik samobójstw wzrósł o 60% na całym świecie.
• 20 razy częściej dochodzi do prób samobójczych (niezakończonych śmiercią).
• W Europie, szczególnie w Europie Wschodniej, wysokie wskaźniki samobójstw odnotowano zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet.
• W państwach wschodniego regionu Morza Śródziemnego i republiki Azji Środkowej wskaźniki samobójstw są najniższe. 
• Prawie 30% wszystkich samobójstw na świecie ma miejsce w Indiach i Chinach.
• 55% samobójstw na świecie dotyczy osób w wieku od 15 do 44 lat.
• Liczba samobójstw wśród młodzieży rośnie w największym tempie.
• Odsetek samobójstw wśród młodych ludzi wzrósł do tego stopnia, że ​​obecnie stanowią grupę najbardziej zagrożoną w jednej trzeciej wszystkich krajów.

Pamiętajmy – młody człowiek, który odczuwa dyskomfort psychiczny i rozważa myśl o odebraniu sobie życia, często nie ma już energii lub nie jest przekonany do szukania pomocy u innych. Naszą rolą jest odpowiednie odczytanie sygnałów. Jakich? O tym na moim blogu przeczytacie już niebawem. 

Artykuł Samobójstwa wśród nastolatków – cz. I pochodzi z serwisu Mentaris.

Czynniki ryzyka

Faktem jest, że nie można zajrzeć w „kryształową kulę”, a następnie postawić tezy, że dziecko na pewno będzie borykać się z problemem picia alkoholu lub używaniem narkotyków w okresie nastoletnimi. Istnieją jednak czynniki, które mogą pomóc ustalić, czy może być bardziej lub mniej narażone na uzależnienie. Ważne jest, aby pamiętać, że czynniki ryzyka nie determinują przyszłości dziecka – informują jedynie o ogólnym wskaźniku prawdopodobieństwa. Można jednak spokojnie powiedzieć, że profilaktyczne działania i zwrócenie szczególnej uwagi na dzieci z wyższym ryzykiem pomaga zmniejszyć to prawdopodobieństwo. Zrozumienie czynników ryzyka jest również bardzo ważne, gdy dziecko ma za sobą pierwsze eksperymenty z uzależniającymi substancjami. 

Uzależnienie – do najczęstszych czynników ryzyka należą:

• intensywna potrzeba doznawania silnych wrażeń, 
• problemy w budowaniu relacji – z rodziną, rówieśnikami (powodujące poczucie wyobcowania i braku przynależności do większej grupy), 
• łatwy dostęp do alkoholu, narkotyków lub innych substancji psychoaktywnych,
• problemy z nauką i radzeniem sobie z obowiązkami szkolnymi,
• przeżyta trauma (bycie świadkiem wypadku samochodowego, rozwód rodziców itp.).

Historie rodzinne – negatywny wzorzec zachowania

Jeśli w Twojej rodzinie występowały przypadki uzależnienia, warto również powiadomić o tym nastolatka, ponieważ jest on narażony na większe ryzyko wystąpienia problemu z narkotykami lub alkoholem (może przejąć pewien wzorzec zachowania). Porozmawiaj o tym z nim, w taki sam sposób jak w przypadku informowania o chorobie takiej jak np. cukrzyca. Nie wiesz, co powiedzieć? Poniżej przykład takiej rozmowy:

„Twój wujek chorował na alkoholizm i nie był w stanie przestać pić alkoholu. Zaniedbywał przez to rodzinę, zdrowie, pracę, co negatywnie wpływało na całe otoczenie. Fakt – picie alkoholu jest legalne, ale jak zapewne wiesz, niektórzy sobie nie radzą z kontrolowaniem tego, jak często i jak dużo piją. Nadużywają go w momencie, gdy jest im ciężko, gdy nie radzą sobie z obowiązkami, problemami. Gdybyś miał jakieś pytania związane z tą chorobą lub chciał o tym porozmawiać, to daj mi śmiało znać”. 

Uzależnienie – czynniki chroniące 

W jaki sposób można uchronić dziecko przed uzależnieniem? Do najskuteczniejszych „czynników chroniących” należą:

• kontakt z osobami dorosłymi z najbliższego środowiska (rodzice, dziadkowie, wujkowie) oraz relacje z osobami, które nie popierają stosowania substancji uzależniających, 
• pozytywny obraz własnej osoby,
• zdolność do radzenia sobie z trudnymi emocjami,
• posiadanie hobby i zainteresowań, 
• posiadanie marzeń, celów i realizacja ich.

Jeśli jednak nie potrafimy samodzielnie wdrożyć w życie wyżej wymienionych działań profilaktycznych lub mamy obawy, że nastolatek być może już zaczął eksperymentować z uzależniającymi substancjami – warto porozmawiać ze specjalistą, który swoją wiedzą wesprze nas w tej sytuacji.

Artykuł Uzależnienie u nastolatków – profilaktyka pochodzi z serwisu Mentaris.

Naucz nastolatka rozpoznawać uczucia

Czasem dorośli zapominają, że rozumienie własnych uczuć to umiejętność, którą trzeba budować i rozwijać. Wielu nastolatków nie jest w stanie zidentyfikować swoich emocji – działają pod ich wpływem, zamiast o nich rozmawiać. Dlaczego tak istotne jest, aby nad tym pracować? Nastolatek, który potrafi rozpoznać swoje uczucia, może następnie ubrać je w słowa i powiedzieć innym jak się czuje i dlaczego doświadcza tych emocji. Wyjaśnimy także dziecku, że inni ludzie nie będą automatycznie rozpoznawać jego potrzeb i uczuć. Dobrze jest zachęcać go zatem do wyrażania swoich myśli, uczuć i opinii w określony, jasny, uczciwy i pełen szacunku sposób. Podawać mu przykłady, aby mógł lepiej zrozumieć „schemat działania”: „Czuję się zła, gdy tato nie pyta, jak mi minął dzień”, jest o wiele lepszym wyrażeniem niż: „Tata mnie wkurza!”.

Wyjaśnij style komunikacji

Warto poświęcić czas na wyjaśnienie nastolatkowi trzech głównych stylów komunikacji: pasywnego, agresywnego i asertywnego, a następnie poprosić go o określenie, jakiego stylu najczęściej używa. Poniżej krótka charakterystyka każdego z nich:

• Styl pasywny

Nastolatek nie mówi o swoich emocjach i potrzebach. Jeśli jednak zdarzy się taka sytuacja, to robi to cicho, jak gdyby wstydził się pojawiających się uczuć. 

• Styl agresywny

Nastolatek głośno mówi o swoich uczuciach, o tym, czego chce. W momencie, w którym tego nie otrzymuje – zaczyna krzyczeć, irytować się lub złościć.

• Styl asertywny

Nastolatek potrafi poradzić sobie w sytuacjach stresujących i traktuje je jako nowe doświadczenie. A co najważniejsze – potrafi bronić swojego zdania i powiedzieć „NIE”, w sytuacji, w której czuje dyskomfort. 

Jeśli dziecko używa stylu pasywnego lub agresywnego, dobrze jest zapytać je, jak może zmienić swój styl (lub w jaki sposób Ty możesz mu pomóc), aby był bardziej asertywny. 

Naucz go mówienia „NIE” bez wyrzutów sumienia

Asertywność to sztuka wyrażania własnego zdania, myśli, uczuć, ale w taki sposób, aby nie narzucać ich innym. Swobodnie i z pełną kontrolą. Pamiętajmy, że w okresie dorastania w pewnym momencie grupa rówieśnicza staje się dla nastolatków niezwykle istotna. Wypracowanie mechanizmu mówienia „NIE” może uchronić dziecko przed negatywnym wpływem rówieśników, którzy zaczynają eksperymentować z używkami (co ostatecznie może skończyć się uzależnieniem). W momencie, w którym widzimy, że przekroczył pewną granicę lub nie radzi sobie z problemami, rozwiązaniem może być wspólna wizyta u specjalisty. Nastolatek powinien mieć świadomość, że odmawianie i niezgadzanie się z innymi, nie powinno powodować odrzucenia.

Asertywność  – bądź wzorem

Nastolatki uczą się najlepiej obserwując innych. Twoje dziecko naturalnie rozwinie umiejętności asertywności, obserwując Ciebie podczas codziennych sytuacji. Upewnij się więc, że rozpoznajesz swoje uczucia i szczerze, ale z szacunkiem mówisz o nich, a kiedy trzeba stawiasz granice. 

Chwal zachowanie asertywne

Za każdym razem, gdy zauważysz, że Twoje dziecko używa wyrażeń typu „czuję się…”, z szacunkiem dzieli się swoją opinią lub wyraża swoje potrzeby w pozytywny sposób, pochwal jego zachowanie. Dobrym sposobem jest także użycie prostego komunikatu: „Naprawdę doceniam sposób, w jaki powiedziałeś mi, jak się czujesz”.

Jeśli nastolatek jest zadowolony z siebie, czuje spójność swoich wartości z tym co robi, a na dodatek ma wsparcie od ważnych dla siebie osób – jego poczucie własnej wartości jest wysokie. Efekt? Staje się pewnym siebie dorosłym, który potrafi poradzić sobie z kryzysem lub stresującą sytuacją.

Artykuł Asertywność – jak nauczyć jej nastolatka? pochodzi z serwisu Mentaris.

Dziecięce emocje

Emocje u dzieci charakteryzują się dużą spontanicznością i ekspresją. Dzieci nie potrafią udawać – są szczere i nie przejmują się opinią innych, przeżywając je „całym sobą”. Co istotne – często im silniej demonstrują daną emocję, tym bardziej potrzebują wsparcia rodzica. Dla przykładu – histeria, krzyk to informacja „Mamo! Tato! Pomóż mi, bo nie radzę sobie z tym, co w tej chwili czuję”. Jak dalej taka sytuacja może się potoczyć? To zależy tylko i wyłącznie od reakcji rodzica. 

5 kroków do okiełznania trudnych emocji

Proces nauki radzenia sobie z trudnymi emocjami przez dziecko wymaga czasu i cierpliwości. Dobrym pomysłem będzie rozpoczęcie “treningu” od zapamiętania kilku prostych zasad:

I: Nie wysyłajmy komunikatów wskazujących, że to, co maluch przeżywa, jest niewłaściwie. 

Unikajmy mówienia: „Tak nie wolno”, „W tej chwili przestań”. Pozwólmy dziecku przeżyć emocje, jednocześnie pilnując, by zrobiło to w bezpieczny sposób.

II: Nie próbujmy tłumić dziecięcych emocji.

Emocje to informacje. Nie należy tłumić sygnałów, które przesyła nam nasze ciało. Podobnie jest z dziećmi. Tłumienie ich uczuć jest równoznaczne z ignorowaniem ich potrzeb. Choć w sytuacjach, gdy dziecko wpada w złość lub histerię, wielu rodziców ma ochotę użyć fortelu: „Jak nie przestaniesz to nie pójdziemy do kina/na lody/ do kolegi”, to jednak lepszym rozwiązaniem jest przeczekanie sytuacji. Tłumione emocje prędzej, czy później wracają do nas. W postaci schorzeń psychosomatycznych (bóle głowy, bóle serce), czy problemów z nawiązywaniem relacji. A przecież nie chcemy, by nasze dziecko tego doświadczyło.

III: Nazwijmy emocje.

Nazwanie emocji może pomóc dziecku sobie z nią poradzić i uspokoi je. Używajmy sformułowań: „Widzę, że jesteś bardzo smutny” lub „Musisz być naprawdę zły”. Dlaczego? Nazwaną złość, czy strach można bowiem oswoić. Najważniejsze jednak, aby pokazać dziecku, że rozumiemy, co przeżywa, i że jesteśmy obok, gotowi wspierać je i pomóc mu, jeśli tego potrzebuje.

IV: Poznajmy przyczynę.

Gdy dziecko nieco się uspokoi, warto zapytać je o przyczynę przeżywania konkretnej emocji. Pozwólmy mu opowiedzieć, jak ono widziało całą sytuację, nie oceniając ani nie prawiąc morałów. Pamiętajmy, że świat dziecka rządzi się zupełnie innymi prawami, niż świat dorosłych, a z pozoru błahy problem dla nas – może urosnąć do rangi dużego kłopotu w świecie dziecięcym. Nico Frijda – znany holenderski psycholog, w swoich badaniach zwrócił uwagę na tzw. prawo zaangażowania. Według eksperta – jeśli nie postrzegamy czegoś jako ważnego, nie wywoła to u nas emocji. Zatem skoro dziecko silnie zareagowało na sytuację, musiała być dla niego naprawdę istotna i warto poznać jego punkt widzenia.

V: Bądźmy wzorem.

Nie musimy być oazą spokoju, gdy mieliśmy ciężki dzień w pracy, przypalił nam się obiad lub popsuł samochód. Pokażmy dziecku, że trudne emocje są czymś naturalnym, zdarzają się wszystkim. Nawet nam- rodzicom, którzy do pewnego okresu rozwoju dzieci, stanowią dla nich bohaterów. 

Rozmowa i oswajanie emocji to fundamenty dla kształtowania poczucia wartości naszych dzieci. Dzięki temu będą silniejsze i łatwiej im będzie radzić sobie z problemami  w późniejszym – dorosłym życiu, nie popadając w uzależnienia. Na koniec – pamiętajmy, że nikt nie uczy się radzenia sobie z emocjami od razu. 

Artykuł Dziecko i trudne emocje – w jaki sposób pomóc mu sobie z nimi radzić? pochodzi z serwisu Mentaris.