Czynniki ryzyka

Faktem jest, że nie można zajrzeć w „kryształową kulę”, a następnie postawić tezy, że dziecko na pewno będzie borykać się z problemem picia alkoholu lub używaniem narkotyków w okresie nastoletnimi. Istnieją jednak czynniki, które mogą pomóc ustalić, czy może być bardziej lub mniej narażone na uzależnienie. Ważne jest, aby pamiętać, że czynniki ryzyka nie determinują przyszłości dziecka – informują jedynie o ogólnym wskaźniku prawdopodobieństwa. Można jednak spokojnie powiedzieć, że profilaktyczne działania i zwrócenie szczególnej uwagi na dzieci z wyższym ryzykiem pomaga zmniejszyć to prawdopodobieństwo. Zrozumienie czynników ryzyka jest również bardzo ważne, gdy dziecko ma za sobą pierwsze eksperymenty z uzależniającymi substancjami. 

Uzależnienie – do najczęstszych czynników ryzyka należą:

• intensywna potrzeba doznawania silnych wrażeń, 
• problemy w budowaniu relacji – z rodziną, rówieśnikami (powodujące poczucie wyobcowania i braku przynależności do większej grupy), 
• łatwy dostęp do alkoholu, narkotyków lub innych substancji psychoaktywnych,
• problemy z nauką i radzeniem sobie z obowiązkami szkolnymi,
• przeżyta trauma (bycie świadkiem wypadku samochodowego, rozwód rodziców itp.).

Historie rodzinne – negatywny wzorzec zachowania

Jeśli w Twojej rodzinie występowały przypadki uzależnienia, warto również powiadomić o tym nastolatka, ponieważ jest on narażony na większe ryzyko wystąpienia problemu z narkotykami lub alkoholem (może przejąć pewien wzorzec zachowania). Porozmawiaj o tym z nim, w taki sam sposób jak w przypadku informowania o chorobie takiej jak np. cukrzyca. Nie wiesz, co powiedzieć? Poniżej przykład takiej rozmowy:

„Twój wujek chorował na alkoholizm i nie był w stanie przestać pić alkoholu. Zaniedbywał przez to rodzinę, zdrowie, pracę, co negatywnie wpływało na całe otoczenie. Fakt – picie alkoholu jest legalne, ale jak zapewne wiesz, niektórzy sobie nie radzą z kontrolowaniem tego, jak często i jak dużo piją. Nadużywają go w momencie, gdy jest im ciężko, gdy nie radzą sobie z obowiązkami, problemami. Gdybyś miał jakieś pytania związane z tą chorobą lub chciał o tym porozmawiać, to daj mi śmiało znać”. 

Uzależnienie – czynniki chroniące 

W jaki sposób można uchronić dziecko przed uzależnieniem? Do najskuteczniejszych „czynników chroniących” należą:

• kontakt z osobami dorosłymi z najbliższego środowiska (rodzice, dziadkowie, wujkowie) oraz relacje z osobami, które nie popierają stosowania substancji uzależniających, 
• pozytywny obraz własnej osoby,
• zdolność do radzenia sobie z trudnymi emocjami,
• posiadanie hobby i zainteresowań, 
• posiadanie marzeń, celów i realizacja ich.

Jeśli jednak nie potrafimy samodzielnie wdrożyć w życie wyżej wymienionych działań profilaktycznych lub mamy obawy, że nastolatek być może już zaczął eksperymentować z uzależniającymi substancjami – warto porozmawiać ze specjalistą, który swoją wiedzą wesprze nas w tej sytuacji.

Artykuł Uzależnienie u nastolatków – profilaktyka pochodzi z serwisu Mentaris.

Naucz nastolatka rozpoznawać uczucia

Czasem dorośli zapominają, że rozumienie własnych uczuć to umiejętność, którą trzeba budować i rozwijać. Wielu nastolatków nie jest w stanie zidentyfikować swoich emocji – działają pod ich wpływem, zamiast o nich rozmawiać. Dlaczego tak istotne jest, aby nad tym pracować? Nastolatek, który potrafi rozpoznać swoje uczucia, może następnie ubrać je w słowa i powiedzieć innym jak się czuje i dlaczego doświadcza tych emocji. Wyjaśnimy także dziecku, że inni ludzie nie będą automatycznie rozpoznawać jego potrzeb i uczuć. Dobrze jest zachęcać go zatem do wyrażania swoich myśli, uczuć i opinii w określony, jasny, uczciwy i pełen szacunku sposób. Podawać mu przykłady, aby mógł lepiej zrozumieć „schemat działania”: „Czuję się zła, gdy tato nie pyta, jak mi minął dzień”, jest o wiele lepszym wyrażeniem niż: „Tata mnie wkurza!”.

Wyjaśnij style komunikacji

Warto poświęcić czas na wyjaśnienie nastolatkowi trzech głównych stylów komunikacji: pasywnego, agresywnego i asertywnego, a następnie poprosić go o określenie, jakiego stylu najczęściej używa. Poniżej krótka charakterystyka każdego z nich:

• Styl pasywny

Nastolatek nie mówi o swoich emocjach i potrzebach. Jeśli jednak zdarzy się taka sytuacja, to robi to cicho, jak gdyby wstydził się pojawiających się uczuć. 

• Styl agresywny

Nastolatek głośno mówi o swoich uczuciach, o tym, czego chce. W momencie, w którym tego nie otrzymuje – zaczyna krzyczeć, irytować się lub złościć.

• Styl asertywny

Nastolatek potrafi poradzić sobie w sytuacjach stresujących i traktuje je jako nowe doświadczenie. A co najważniejsze – potrafi bronić swojego zdania i powiedzieć „NIE”, w sytuacji, w której czuje dyskomfort. 

Jeśli dziecko używa stylu pasywnego lub agresywnego, dobrze jest zapytać je, jak może zmienić swój styl (lub w jaki sposób Ty możesz mu pomóc), aby był bardziej asertywny. 

Naucz go mówienia „NIE” bez wyrzutów sumienia

Asertywność to sztuka wyrażania własnego zdania, myśli, uczuć, ale w taki sposób, aby nie narzucać ich innym. Swobodnie i z pełną kontrolą. Pamiętajmy, że w okresie dorastania w pewnym momencie grupa rówieśnicza staje się dla nastolatków niezwykle istotna. Wypracowanie mechanizmu mówienia „NIE” może uchronić dziecko przed negatywnym wpływem rówieśników, którzy zaczynają eksperymentować z używkami (co ostatecznie może skończyć się uzależnieniem). W momencie, w którym widzimy, że przekroczył pewną granicę lub nie radzi sobie z problemami, rozwiązaniem może być wspólna wizyta u specjalisty. Nastolatek powinien mieć świadomość, że odmawianie i niezgadzanie się z innymi, nie powinno powodować odrzucenia.

Asertywność  – bądź wzorem

Nastolatki uczą się najlepiej obserwując innych. Twoje dziecko naturalnie rozwinie umiejętności asertywności, obserwując Ciebie podczas codziennych sytuacji. Upewnij się więc, że rozpoznajesz swoje uczucia i szczerze, ale z szacunkiem mówisz o nich, a kiedy trzeba stawiasz granice. 

Chwal zachowanie asertywne

Za każdym razem, gdy zauważysz, że Twoje dziecko używa wyrażeń typu „czuję się…”, z szacunkiem dzieli się swoją opinią lub wyraża swoje potrzeby w pozytywny sposób, pochwal jego zachowanie. Dobrym sposobem jest także użycie prostego komunikatu: „Naprawdę doceniam sposób, w jaki powiedziałeś mi, jak się czujesz”.

Jeśli nastolatek jest zadowolony z siebie, czuje spójność swoich wartości z tym co robi, a na dodatek ma wsparcie od ważnych dla siebie osób – jego poczucie własnej wartości jest wysokie. Efekt? Staje się pewnym siebie dorosłym, który potrafi poradzić sobie z kryzysem lub stresującą sytuacją.

Artykuł Asertywność – jak nauczyć jej nastolatka? pochodzi z serwisu Mentaris.